Bu seride daha önce de kısaca İnsan-Kâinat-Kur'an tek bir hakikatin üç yüzüdür demiştik. Bu üçlü aslında gözlemci, gözlemlenen ve anlamlandıran ontolojik kategorilerinin en kâmil temsilcileridir. Ancak günümüzde yaygın olan modern anlayış, sadece gözlemleneni var sayan — onu da madde ve enerjiden ibaret sayan — fizikalizmdir. Bu yazıda fizikalizmin ne olduğunu ve neden sorunlu olduğunu anlatacağız.

Fizikalizm, var olan her şeyin temelde fiziksel olduğu fikridir. Başka bir deyişle; zihinsel, sosyal veya biyolojik olsun, her şey bilim tarafından tanımlanabilen fiziksel süreçlere indirgenebilir. Bu bakış açısı dünyayı anlamamıza yardımcı olmuş ve bilimin gerçeklikle ilgili birçok şeyi açıklamasında oldukça etkili olmuştur. Ancak cazip görünmesine rağmen fizikalizmin bazı büyük zorlukları vardır.

Esasında dış dünyadaki varlık bir deniz gibi birbiri içindedir; objelerin etrafına sınır çizmek zordur. Bir yaprağı ağaçtan ayırmak, ağacı ormandan, ormanı doğadan, doğayı dünyadan ayırmak — bunu yapan gözlemcidir.

Kuantum mekaniğindeki ölçüm problemi de gözlemcinin bu temel rolünü vurgular: gözlemci, ölçüm eylemiyle sistemin durumunu belirler. Bu da bizi gözlemciyi ayrı ve temel bir varlık olarak kabul etmeye zorlar — başka bir şeye indirgenemeyen bir bilgi işleme sistemi olarak. Gözlemcinin gerçekliği şekillendirmede önemli bir rol oynadığı, fizikalizmin basit indirgemeciliğine doğrudan meydan okur. Bu konuyu ileride daha detaylı ele alacağız.

Varlık, fizikalizmin izin verdiğinden çok daha karmaşıktır. Fizikalizmin ötesine geçmek, evreni daha derinlemesine anlamanın kapılarını açar. Her şeyi “fiziksel” dar tanımına sıkıştırmak yerine, fiziksel, zihinsel ve soyut arasındaki etkileşimi kabul ederek gerçekliğin zenginliğini ve karmaşıklığını daha iyi takdir edebiliriz.

Varlıktaki gözlemci (insan) – gözlemlenen (kâinat) – anlamlandıran (Kur'an) üçlüsünü anlama yolunda yazacağımız diğer yazılar için takipte kalın. Konunun farklı açılardan da açıklanmasına yol açacak yorum ve sorularınızı bekliyoruz.